Botulisme

Botulisme is een soort voedselvergiftiging veroorzaakt door de bacterie Clostridium botulinum. De botulismebacterie komt overal in het milieu in kleine hoeveelheden voor, maar kan zich onder bepaalde omstandigheden snel vermenigvuldigen. Dan vormt de botulismebacterie een gevaar voor de gezondheid van mensen en dieren.

Botulisme kan ontstaan in oppervlaktewater tijdens aanhoudend warm weer. Wanneer dode dieren in warm, zuurstofarm water liggen, kan de bacterie zich sterk vermenigvuldigen. De bacterie scheidt dan een giftige stof af. Deze giftige stof zorgt voor de botulismeverschijnselen.

De botulismebacterie kan zich alleen in de besmette dode dieren vermeerderen. Het oppervlaktewater zelf is niet besmettelijk. Het botulisme verspreidt zich doordat dieren kadaverresten binnenkrijgen met hoge concentraties botulisme. Deze dieren gaan dood door het gif en vormen dan weer een nieuwe bron voor botulisme.

Typen botulisme

Botulisme komt voor in verschillende typen. Niet elke diergroep is gevoelig voor elk type. De meest algemene vorm van botulisme is van het type C. Dit type komt voor bij vissen en watervogels. De botulismetypen B (runderen, paarden en mensen) en E (vissen en mensen) komen weinig voor. Type A en D zijn zeer zeldzaam. Type D komt voor in de bodem en kan in combinatie met pluimvee kadavers voor slachtoffers zorgen onder runderen.

Symptomen bij mensen

Botulisme bij mensen is zeer zeldzaam. De symptomen in eerste instantie zijn:

• misselijkheid
• overgeven
• moeheid
• duizelig
• droge mond
• buikklachten

Daarna komen de volgende symptomen voor: dubbel of wazig zien, slecht verdragen van licht, moeite met spreken en slappe arm- en beenspieren.

Het genezingsproces bij mensen duurt erg lang. Neemt u deze symptomen waar? Waarschuw dan altijd uw huisarts.

Symptomen bij vissen en watervogels

Vissen en watervogels vertonen bij botulisme verlammingsverschijnselen en/of ademhalingsproblemen. Watervogels kunnen daarnaast niet drinken en geen geluid maken, of verdrinken door een slappe nek.

Wat raden wij u aan?

• Het waterschap waarschuwen wanneer u kadavers in en langs het oppervlaktewater ziet liggen. 
• Honden weghouden van kadavers. Runderen die in aanraking kunnen komen met slootwater of dode eenden laten vaccineren (met het botulisme type D en/of C vaccin).

Wat raden wij u af?

• Kadavers aanraken. 
• Kuikenmest gebruiken op weilanden. Kuikenmest kan botulisme verspreiden als de kuikens kadaverresten hebben gegeten.
• Recreëren of zwemmen in de omgeving van kadavers of plaatsen waar botulisme is geconstateerd.
• Voorkom inslikken van water en mijd het water bij wondjes.
• Zwemmen in oppervlaktewater dat geen officieel zwemwater is en waarvan de zwemwaterkwaliteit niet wordt gecontroleerd. Kijk voor meer informatie op de pagina Zwemwater.

Wat doet het waterschap?

Het waterschap coördineert de botulismebestrijding. Dit houdt in dat het waterschap:

• De aanwezigheid van kadavers meldt aan de betreffende beheerder zodat ze verwijderd kunnen worden.
• Kadavers die buiten de bebouwde kom liggen verwijdert.
• Bij het ernstige vermoeden van botulisme de pers inlicht.
• Bij het vermoeden van botulisme, zieke en/of dode dieren opstuurt naar het laboratorium in Lelystad voor onderzoek naar de aanwezigheid en het eventuele type botulismebacterie.
• Bij geconstateerde botulisme en bij ernstige verdenking van botulisme het publiek en indien nodig beroepsgroepen als vissers en rundveehouders op de hoogte brengt.
• In sommige gevallen voor extra doorspoeling met vers zuurstofrijk water zorgt.

Het waterschap Reest en Wieden heeft een folder over botulisme. Neem contact op met het waterschap om deze folder te bestellen.