Boezem Noordwest Overijssel

Waterschap Reest en Wieden heeft in het Waterbeheerplan 2007 - 2012 besloten om in een aantal gebieden "water-op-maat projecten" uit te voeren. Doel van deze projecten is de waterhuishouding af te stemmen op de functie die aan het betreffende gebied is toegekend.

Simpel gezegd: in een agrarisch gebied wordt de waterhuishouding afgestemd op de agrarische functie, in een natuurgebied bepaalt de natuur in hoge mate tot welk waterbeheer wordt besloten.

Daarnaast moeten in de water-op-maat projecten afspraken worden gemaakt over het voorkomen van wateroverlast in extreem natte perioden, zoals in 1998. Ook de droge zomer van 2003 heeft duidelijk gemaakt dat het treffen van maatregelen om verdroging te voorkomen, de nodige aandacht behoeven. Waterschap Reest en Wieden heeft in 2003 de koe bij de hoorns gevat. Het waterschap is aan de slag gegaan met het eerste water-op-maat project voor de boezem van Noordwest-Overijssel (NWO). Het project heeft geleid tot een Waterbesluit in 2006.

Samen met partners

Het eerste doel van de water-op-maat projecten is om samen met de partners en belanghebbenden uit het gebied de waterhuishouding af te stemmen op de hoofdfunctie die aan dat gebied is toegekend. In een landbouwgebied wordt de waterhuishouding dus afgestemd op graslandgebruik ofwel op akkerbouw, in een natuurgebied bepaalt vooral de aanwezige natuur hoe hoog het water moet staan en welke waterkwaliteit wordt nagestreefd en in een stedelijk gebied wordt uitgegaan van de aanwezige bebouwing.
Het tweede doel is het watersysteem zodanig in te richten dat het gebied minder gevoelig wordt voor extreme omstandigheden zoals wateroverlast of extreme droge periodes.

De Wieden en Weerribben

De boezem van Noordwest-Overijssel (NWO) is een van de gebieden waarvoor in 2003 een water-op-maat project is gestart. Het gebied bestaat voor 95% uit de natuurgebieden Wieden en Weeribben. Daarom heeft dit gebied de hoofdfunctie natuur. De wateroppervlakte binnen de boezem is 3000 hectare; de rest (ca. 9000 hectare) is boezemland.
De boezem van NWO is van groot belang voor de omringende landbouwpolders, zoals de Domeinpolders bij Scheerwolde en de Blankenhammerpolder. Bij wateroverschot in de landbouwpolders wordt het overtollige water uitgemalen op de boezem. Bij een watertekort wordt boezemwater gebruikt om een tekort aan landbouwwater te voorkomen.

Werkwijze binnen de water-op-maat-projecten

In alle water-op-maat projecten wordt gewerkt vanuit de systematiek die is geïntroduceerd in de rijksnota "Waterbeheer 21ste eeuw". Deze systematiek is als volgt:

1. Allereerst wordt het optimale grond- en oppervlaktewaterregiem voor het betreffende gebied uitgewerkt. Dit optimale regiem (OGOR) is afhankelijk van de functie die aan het gebied gegeven is. De boezem van NWO heeft als hoofdfunctie natuur.
2. Vervolgens worden alle andere belangen in beeld gebracht. Zo spelen binnen de boezem van NWO de belangen van bewoners (veiligheid!), rietteelt, visserij, landbouw en recreatie een belangrijke rol. Omdat veranderingen in het waterbeheer van de boezem ook gevolgen kan hebben voor het omringende gebied, worden ook de belangen die daar spelen (bewoners, landbouw) goed in beeld gebracht.
3. Na het in beeld brengen van OGOR en alle belangen, wordt de actuele situatie (AGOR) in beeld gebracht. Het OGOR, de verschillende belangen en het AGOR kunnen dan met elkaar worden vergeleken.
4. Als alle informatie bekend is, moet een besluit worden genomen over het grond- en oppervlaktewaterregiem dat ook werkelijk zal worden gerealiseerd: het GGOR. Het vaststellen van een GGOR (het Gekozen Grond en Oppervlaktewaterregiem) vraagt om een afweging van alle belangen. Het waterschapsbestuur maakt deze afweging.

De Wieden en Weerribben zijn door "Europa" erkende natuurgebieden. Ze zijn geplaatst onder de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn, en dat schept verplichtingen. Deze aanwijzing betekent dat het waterschap er voor moet zorgen dat binnen deze gebieden in 2015 de "goede ecologische toestand" heerst. Het peilregiem, de waterkwaliteit en de inrichting van de oevers moeten daarop afgestemd zijn. De leefomgevingen waarvoor Wieden en Weerribben onder de Habitatrichtlijn zijn geplaatst zijn onder andere: trilvenen, veenmosrietland en kalkhoudende wateren met Kranswieren. Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten in deze gebieden zijn onder meer: de Grote Vuurvlinder, Rivierdonderpad, Otter, Roerdomp en Purperreiger.

Effectvoorspelling

Er heeft een zorgvuldige afweging van de verschillende belangen plaatsgevonden. De belangen in de boezem van Noordwest-Overijssel zijn: natuur, rietteelt, landbouw, wonen, scheepvaart, recreatie en visserij. Een klankbordgroep, bestaande uit afgevaardigden van de diverse belangenbehartigers en partijen ,heeft gedurende de onderzoeksfase meegedacht over de inrichting van het watersysteem in het gebied. In het onderzoek is aandacht besteedt aan kades en dijken, windinvloed, riet- en rietoogst, bebouwing en tuinen, beroeps- en sportvisserij, varen, schaatsen, infrastructuur, riooloverstorten, inlaten en poldergemalen, kelders en boothuizen. Voor het behalen van de eerder genoemde doelen is uiteindelijk een gezamenlijk pakket van maatregelen opgesteld.

Het Waterbesluit

Alle maatregelen die het waterschap voorstelt om de waterkwaliteit in de boezem van Noordwest-Overijssel te verbeteren zijn vastgelegd in het Waterbesluit. Het gaat hierbij over het peilbeheer (de aan- en afvoer van water), de inrichting en het onderhoud van watergangen. De belangrijkste randvoorwaarde voor het Waterbesluit is de veiligheid binnen het gebied.
Op 31 januari 2006 heeft het Algemeen Bestuur het Waterbesluit voor de Boezem van Noordwest-Overijssel, inclusief fase 1 van het peilbeheer, vastgesteld. Daarbij is besloten over de fasen 2 en 3 te zijner tijd nieuwe besluiten te nemen omdat over deze fasen nog te veel onduidelijkheden bestonden. Gedeputeerde Staten van de provincie Overijssel hebben op 23 mei 2006 hun goedkeuring verleend voor dit besluit. Enerzijds op basis van de Waterschapswet en anderzijds op basis van de Natuurbeschermingswet. Tegen het goedkeuringsbesluit op basis van de Natuurbeschermingswet is beroep ingesteld door Staatsbosbeheer en Vogelbescherming Nederland bij de Raad van State. De Raad van State heeft op 29 augustus 2007 uitspraak gedaan en het beroep gegrond verklaard, alleen voor zover het betrof fase 1 van het peilbeheer. De rest van het besluit is in stand gelaten. Hierop heeft het Algemeen Bestuur besloten haar besluit van 31 januari 2006 tot vaststellen van het Waterbesluit met fase 1 van het peilbeheer gedeeltelijk in te trekken door fase 1 van het peilbeheer in te trekken.

Wijziging van het Waterbesluit

Het Algemeen Bestuur van het waterschap Reest en Wieden heeft in haar vergadering van 29 januari 2008 het wijzigingsbesluit Waterbesluit voor de Boezem van Noordwest Overijssel vastgesteld. De wijziging bestaat hieruit dat fase 1 van het peilbesluit is ingetrokken. Gedeputeerde Staten van de provincie Overijssel hebben op 5 maart 2008, hun goedkeuring verleend aan bovengenoemd besluit.

Voor vragen over de water-op-maat projecten kunt u contact opnemen met het waterschap Reest en Wieden telefoonnummer (0522) 276 767.